Η ακρόπολη των Αθηνών

Ο σπουδαιότερος αρχαιολογικός χώρος στην Ελλάδα. Ο Βράχος της Ακρόπολης είχε κατοικηθεί από τη Νεολιθική Εποχή. Στους Μυκηναϊκούς Χρόνους οχυρώθηκε με τείχη, που προστάτευαν τα ανάκτορα του ηγεμόνα (στη θέση του σημερινού Ερεχθείου) και τα σπίτια των αξιωματούχων. 

Η ακρόπολη φωτισμένη τη νύχτα

Στην Πρώιμη Ιστορική Εποχή στη θέση των ανακτόρων υπήρχε ναός αφιερωμένος στον Ποσειδώνα και την Αθηνά. Στα Αρχαϊκά Χρόνια, ο ναός αυτός καταστράφηκε και ξαναχτίστηκε δυο φορές. Τη δεύτερη φορά -τέλη 6ου αι. π.Χ.- στολίστηκε με θαυμάσια γλυπτά αετώματα. Μετά την καθιέρωση των Παναθηναίων -566 π.Χ.- οικοδομήθηκαν στη δυτική πρόσβαση τα πρώτα Προπύλαια, ένας βωμός της Αθηνάς Νίκης, διάφοροι άλλοι ναοί και ιερά, αφιερωμένα σε θεούς, ημίθεους, ήρωες. Το 480 π.Χ. τα ιερά της Ακρόπολης και ολόκληρη η πόλη των Αθηνών κάηκαν από τους Πέρσες.

Η σημερινή διαμόρφωση του οχυρωμένου χώρου οφείλεται στον Περικλή, που με βασικό συνεργάτη του το Φειδία, ξανάχτισε τα ιερά της Ακρόπολης, αφού προηγουμένως ολοκλήρωσε την ανοικοδόμηση των τειχών που είχε αρχίσει ο Κίμων. Πρώτα χτίστηκε ο ναός της Αθηνάς Παρθένου -ο Παρθενώνας. Αρχιτέκτονας ο Ικτίνος. Γενικός επόπτης και δημιουργός της γλυπτής διακόσμησής του ο Φειδίας και οι μαθητές του. Οικοδομήθηκε μεταξύ 447 και 432 π.Χ. Αρχικά , ονομαζόταν «Μεγάλος Ναός». Παρθενώνας ονομάστηκε 100 χρόνια μετά την οικοδόμησή του. Σαν τέλειωσε ο ναός -όλος από πεντελικό μάρμαρο, σε δωρικό ρυθμό- προστέθηκαν τα αετώματα: η γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του Δία, ανατολικά. Η φιλονικία του Ποσειδώνα και της Αθηνάς για την κατοχή της Αττικής, δυτικά. O ναός έπαθε σοβαρές ζημιές το 1687 με την ανατίναξη, από τους Ενετούς, της πυριτιδαποθήκης που οι Τούρκοι είχαν εγκαταστήσει μέσα στο ναό. Νέα καταστροφή επήλθε με το σεισμό του 1894.

Τα Προπύλαια

Τα Προπύλαια χτίστηκαν από τον αρχιτέκτονα Μνησικλή -στη θέση των πρώτων Προπυλαίων, του Πεισίστρατου- υπέστησαν επίσης ζημιές στην ανατίναξη του l7ου αι. Ένας τρίτος αρχιτέκτονας ο Καλλικράτης, έφτιαξε λίγο αργότερα τον κομψό ιωνικό ναό της Αθηνάς Νίκης -ή, όπως λέγεται, της Απτέρου Νίκης- στον πύργο που σχηματίζεται στα νότια των Προπυλαίων. Η ζωφόρος του διακοσμήθηκε με σκηνές από την ιστορική Μάχη των Πλαταιών, ενώ στο μαρμάρινο θωράκιο που περιέζωνε το ναό, απεικονίστηκε η Αθηνά Νίκη ανάμεσα σε άλλες Νίκες. Στη θέση του ναού οικοδομήθηκε το 1687, από τους Τούρκους, ένας πύργος. Ξαναχτίστηκε το 1835 και το 1936. Τελευταίο κατασκευάστηκε το Ερέχθειο, στη θέση του αρχαίου ναού της Αθηνάς και του Ποσειδώνα. Αφιερώθηκε στη λατρεία των δυο θεών. Περιέλαβε όμως συγχρόνως και τους τάφους των γεναρχών των Αθηναίων, δηλαδή του Ερεχθέως και του Κέκροπος. Η κομψή πρόσταση, των Κορών, μας δίνει μια ιδέα μονάχα από την πολυτελέστατη κατασκευή του σε ιωνικό ρυθμό. Η κατασκευή του άρχισε το 421 π.Χ. Τον 7ο αι. μ.Χ. μετατράπηκε σε εκκλησία. Από τα υπόλοιπα οικοδομήματα και αναθήματα που κοσμούσαν το Βράχο στην Κλασική Εποχή υπάρχουν μονάχα λείψανα ή ίχνη -ιερό Βραυρωνίας Αρτέμιδας, Χαλκοθήκη.

                         Οι Καρυάτιδες στην Ακρόπολη                   Ο ναός της Αθηνάς Νίκης

Η ρύπανση της ατμόσφαιρας επηρέασε και το μάρμαρο των αρχαίων μνημείων, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει σοβαρά η μορφή των αριστουργημάτων του Παρθενώνα και των άλλων ναών της Ακρόπολης. Γι' αυτό, πρώτο μέτρο προφύλαξης ήταν η μεταφορά των Καρυάτιδων από το Ερέχθειο στο Μουσείο της Ακρόπολης και η αντικατάστασή τους με αντίγραφα.

Το προσκήνιο του θεάτρου του Διονύσου

                         Το θέατρο του Διονύσου                           Άποψη του θεάτρου του Διονύσου

Στη Ρωμαϊκή Εποχή προστέθηκε ένας μικρός κυκλικός ναός του Αυγούστου και της Ρώμης -δεν σώζεται. Στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης απλώνεται το θέατρο του Διονύσου. Οι γιορτές του θεού, τα Μεγάλα Διονύσια, καθιερώθηκαν από τον Πεισίστρατο και συνοδεύονταν από χορούς και διάλογους -αποτέλεσαν την αφετηρία του αρχαίου δράματος. Εκεί ερμηνεύτηκαν για πρώτη φορά οι τραγωδίες του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, οι κωμωδίες του Αριστοφάνη και του Μένανδρου και πολλών άλλων ποιητών. Ο χώρος που καταλαμβάνει το θέατρο ήταν από τα πανάρχαια χρόνια ιερός, αφιερωμένος στο Διόνυσο, το Θεό της αμπέλου και προστάτη της σκηνικής τέχνης. Ερείπια μεγάλου ναού του Διονύσου βρίσκονται μπροστά στο θέατρο. Ωστόσο, το πέτρινο οικοδόμημα που βλέπουμε σήμερα (4ου αι. π.Χ.) δεν είναι ακριβώς το θέατρο της εποχής του Αισχύλου. Το αρχικό θέατρο φαίνεται ότι δεν ήταν παρά μια ξύλινη κατασκευή, γύρω από μια στρογγυλή ορχήστρα, στο κέντρο της οποίας υπήρχε ο βωμός του Διονύσου. Η λίθινη κατασκευή των κερκίδων, της ορχήστρας, της σκηνής και του προσκηνίου δεν πραγματοποιήθηκε παρά μόνο κατά τα τέλη του 4ου αι. π.Χ., οπότε το θέατρο έλαβε την οριστική μορφή του. Κατά τη Ρωμαϊκή Εποχή όμως, το οικοδόμημα υπέστη διάφορες αλλοιώσεις. Το σημερινό προσκήνιο, με γλυπτά που παριστάνουν σκηνές από τους μύθους του Διονύσου, είναι των Υστερορωμαϊκών Χρόνων.

Το Ηρώδειο

Δυτικά του θεάτρου του Διονύσου και σε πολύ μικρή απόσταση είναι το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού. Χτίστηκε το 161 μ.Χ., από το διάσημο Αθηναίο ρήτορα του οποίου φέρει το όνομα. Χρησίμευσε και χρησιμοποιείται σήμερα για μουσικές και δραματικές παραστάσεις, με κορύφωμα το Φεστιβάλ Αθηνών. Χωρητικότητας 5.000 θεατών.

Άρειος Πάγος

Ο Άρειος Πάγος

Βρίσκεται ΒΔ από την Ακρόπολη. Βράχος με τεχνητά ισοπεδωμένη κορυφή, χαμηλότερος από το βράχο της Ακρόπολης. Εδώ συνεδρίαζε η Βουλή του Αρείου Πάγου, το αρχαιότερο πολιτικό και δικαστικό σώμα των Αθηνών. Ανοιχτός αρχαιολογικός χώρος.

Αρχαία Αγορά

Περιλαμβάνει το χώρο της Αρχαίας Αγοράς στους πρόποδες του ιερού βράχου, το ναό του Ηφαίστου -Θησείο- και τη Στοά Αττάλου. Το 480 π.Χ. οι Πέρσες κατέστρεψαν όλα τα κτίρια της Αγοράς που ξαναχτίστηκε με πιο μεγαλόπρεπο τρόπο.

Ο ναός του Ηφαίστου, χτισμένος στο χαμηλό λόφο του Αγοραίου Κολωνού. Ο πιο καλοδιατηρημένος αρχαίος ναός -5ου αι. π.Χ. Χτίστηκε από τον ίδιο αρχιτέκτονα που έχτισε το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο και το ναό της Νεμέσεως στη Ραμνούντα. Δωρικός περίπτερος, με εσωτερική ζωφόρο στον πρόδομο και τον οπισθόδομο. Ανάγλυφη διακόσμηση φέρουν μόνο οι μετόπες της ανατολικής -Άθλοι Ηρακλή- και της δυτικής πλευράς. Γλυπτές παραστάσεις υπήρχαν και στα αετώματα.

Ο Ναός του Ηφαίστου

Ο χώρος της Αρχαίας Αγοράς βρίσκεται ανατολικά από το Θησείο. Εδώ ήταν το κέντρο της καθημερινής ζωής των αρχαίων Αθηναίων, έδρα της διοίκησης και των δικαστικών αρχών.

Στη δυτική πλευρά της Αγοράς, κάτω από το Θησείο, υπήρχε η Στοά του Διός Ελευθερέως, ο ναός του Πατρώου Απόλλωνα (γενάρχη, όπως πίστευαν, των Ιώνων), το Βουλευτήριο, το Μητρώο -ή ναός της Μητρός των θεών- όπου φυλάγονταν τα δημόσια αρχεία, η θόλος όπου έτρωγαν καθημερινά οι πρυτάνεις, ο Περίβολος των Επωνύμων Ηρώων και το Στρατηγείο.

Τις υπόλοιπες πλευρές της Αγοράς όριζαν εμπορικές στοές. Στη βόρεια πλευρά, η Στοά του Αττάλου. Στη νότια, η Μεσαία και η Νότια Στοά. Εδώ υπήρχε το δικαστήριο της Ηλιαίας, η περίφημη Εννεάκρουνος Κρήνη, και το Αργυροκοπείο -κόβονταν τα νομίσματα των Αθηνών. Την Αγορά διέσχιζε η οδός των Παναθηναίων.

                   Η οδός Παναθηναίων                          Η Στοά του Αττάλου                             

Στη Ρωμαϊκή Εποχή στήθηκε στη μέση της Αγοράς ο ναός του Άρη -5ος αι. π.Χ. Εδώ επίσης χτίστηκε το Ωδείο του Αγρίππα και το Γυμνάσιο. Στα ΝΑ της Στοάς του Αττάλου, η μικρή δημόσια βιβλιοθήκη του Πανταίνου.

Στο χώρο της Αγοράς οικοδομήθηκαν μικροί ναοί. Στους Βυζαντινούς Χρόνους φτιάχτηκε η λεγόμενη Στοά των Γιγάντων -εξυπηρετούσε διδακτικούς σκοπούς και στόλιζε την πρόσοψη του Γυμνασίου.

Η Στοά Αττάλου, αναστηλωμένη σήμερα, χρησιμοποιείται ως μουσείο, με είσοδο από την οδό Αδριανού. Διώροφο οικοδόμημα. Χτίστηκε από το βασιλιά της Περγάμου Άτταλο, 159-138 π.Χ.

Βιβλιοθήκη Αδριανού

Κοντά στη Ρωμαϊκή Αγορά. Χτίστηκε και δωρίθηκε στην πόλη των Αθηνών από τον αυτοκράτορα Αδριανό -2ος αι. Περιφραγμένος αρχαιολογικός χώρος, αλλά όλα τα ερείπια φαίνονται ευκρινέστατα απ' έξω.

Κεραμεικός

Το αρχαίο νεκροταφείο των Αθηνών. Περιλαμβάνει και τα ερείπια τμήματος των αρχαίων τειχών της πόλης με την Ιερή Πύλη και το Δίπυλο. Το σημείο αυτό ήταν νευραλγικός συγκοινωνιακός κόμβος της εποχής εκείνης. Συγκεκριμένα στο Δίπυλο -κύρια πύλη της πόλης των Αθηνών- κατέληγε o δρόμος από την Ακαδημία του Πλάτωνα. Στην Ιερή Πύλη κατέληγε η Ιερά Οδός από την Ελευσίνα. Το νεκροταφείο του Κεραμεικού εκτεινόταν έξω από το Δίπυλο. Το πιο σημαντικό τμήμα είναι η Οδός των Τάφων, δεξιά κι αριστερά από την οποία υπήρχαν οι τάφοι των πλούσιων Αθηναίων

Το μνημείο των Λακαιδεμονίων στον Κεραμεικό

Λόφος του Φιλοπάππου ή των Μουσών

Απέναντι από την Ακρόπολη. Στην κορυφή του βρίσκεται το επιτύμβιο μνημείο του Ρωμαίου ευεργέτη των Αθηνών Γάιου Ιουλίου Αντιόχου Φιλοπάππου -2ος αι. Ανοιχτός αρχαιολογικός χώρος.

 Το μνημείο στο λόφο του Φιλοπάππου

Μνημείο Λυσικράτους ή Φανάρι του Διογένη

Χορηγικό μνημείο του 4ου αι. π.Χ., στη συμβολή των οδών Λυσικράτους και Βύρωνος -Πλάκα. Είναι ένα μαρμάρινο κυκλικό κτίριο που είχε αφιερωθεί από κάποιον Λυσικράτη τον Δ΄ αι. π.Χ. σε ανάμνηση μιας καλλιτεχνικής νίκης του. Χρησίμευε ως βάθρο για το χάλκινο τρίποδα που στηριζόταν στην κορυφή τού έπαθλο του νικητή χορηγού. Ανοιχτός αρχαιολογικός χώρος.

 Το μνημείο του Λυσικράτη

Πνύκα

Μικρός λόφος απέναντι από τον Άρειο Πάγο, δίπλα στο Φιλοπάππου. Ένα τεράστιο ημικυκλικό ισόπεδο με βήμα για τους ρήτορες. Ο τόπος όπου συνεδρίαζε η Εκκλησία του Δήμου. Ανοιχτός αρχαιολογικός χώρος.

Η Πνύκα

Πύλη Αδριανού

Βρίσκεται στη συμβολή των λεωφόρων Όλγας και Αμαλίας. Έγινε από τον αυτοκράτορα Αδριανό στις αρχές του 2ου αι. στα όρια της αρχαίας πόλης των Αθηνών. Περνώντας την Πύλη βρισκόταν κανείς στη νέα συνοικία που λεγόταν Νέα Αθήνα ή Αδριανούπολη. Πίσω της σώζονται ακόμα τα ερείπια του ναού του Ολυμπίου Διός. Πρόκειται για το μεγαλύτερο ναό της αρχαίας Ελλάδας.

Η Πύλη του Ανδριανού

                         Ο ναός του Ολυμπίου Διός                        Οι στήλες του Ολυμπίου Διός

Ρωμαϊκή αγορά

Βρίσκεται ανατολικότερα από την αρχή της οδού Αιόλου. Άρχισε να χτίζεται από τον Ιούλιο Καίσαρα. Ολοκληρώθηκε όμως από τους αυτοκράτορες Αδριανό και Τραϊανό. Αποτελείται από μια ορθογώνια περίστυλη εμπορική στοά, που περιβάλλεται από περίβολο. Στο εσωτερικό οδηγούσαν δυο πρόπυλα, ένα στη δυτική κι ένα στην ανατολική πλευρά. Περιφραγμένος αρχαιολογικός χώρος.

Ωρολόγιο του Ανδρόνικου του Κυρρήστου

Βρίσκεται έξω από το δυτικό πρόπυλο της Ρωμαϊκής Αγοράς. Χτίστηκε τον 1ο αι. π.Χ. από τον αστρονόμο Ανδρόνικο, από την Κύρρο της Μακεδονίας, και έχει σχήμα οχταγωνικού πύργου. Ήταν ένα είδος μετεωρολογικού σταθμού. Συνδύαζε ηλιακό και υδραυλικό ρολόι με ανεμοδείκτη στην κορυφή του. Σε καθεμιά από τις οχτώ πλευρές του εικονίζεται η προσωποποίηση ενός ανέμου -έτσι προέκυψε η ονομασία «Αέρηδες».

                                            Μνημείο Αερήδων               Δεύτερη άποψη του μνημείου